شهرها، فضاهای شهری و آثار ارزشمندی در طول تاریخ پرفراز ونشیب ایران و دوره های تاریخی مختلف شکل گرفته اند که برخی از آنها تاکنون حفظ شده اند. بسیاری از این شهرهای تاریخی بیان کننده ی گنجینه ای از اصول و قواعد طراحی شهری می باشند. به عبارتی با نگاهی به بافت های تاریخی و فرهنگ طراحی شهری در شهرهای کهن و تاریخی، این نکته مشهود است که شکل گیری و حیات آنها الهام گرفته از اصول خاص طراحی است. طراحی در توسعه های جدید شهری باید با توجه به اصول شکل گیری شهرهای تاریخی و فضاهای شهر ایرانی باشد. همچنین فهم درست تجربیات گذشته و اندیشه های جهانی در هویت بخشی به فضاهای شهری جدید موثر است. خراسان دوره های متعددی از نمود شهرسازی و معماری داشته و در آن شهرهای مهمی شکل گرفته است. شهرهایی با آموزه های بسیاری در طراحی شهری آنها که از گذشته به ارث رسیده اند. بنابراین در توسعه های جدید شهری و طراحی فضاهای شهری جدید در خراسان می توان با بهره گیری از اصول طراحی شهری استخراج شده از فضاهای کهن و تاریخی به آنها هویت خاص بخشید. مقاله حاضر با هدف استخراج اصول طراحی از مطالعه فضاهای شهری در شهرهای کهن و تاریخی خراسان و بازآموزی از آنها در طراحی های جدید صورت گرفته است. این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی به بیان تعاریف و ادبیات موضوع در زمینه فضاهای شهری، اصول طراحی فضاهای شهری کهن بر اساس دیدگاه صاحب نظران و همچنین طراحی فضاهای شهری جدید برای ارتقاء کیفیت محیط های شهری پرداخته است. سپس با روش تاریخی اسنادی، برخی از مهمترین شهرهای کهن خراسان رضوی) مشهد، نیشابور و سبزوار (و مهمترین - فضاهای شهری آنها تحلیل شده است تا قواعد طراحی شهری هر یک استخراج شوند. نتیجه حاصل به صورت گونه بندی فضاهای شهری کهن بر اساس فضاهای مکث و حرکتی میباشد. اصول عملکردی و ماهیت فرمی برگرفته از تحلیل فضاهای شهری کهن خراسان از جمله قواعد مکان یابی، نشانه های شهری، تناسبات فضایی و ... به عنوان منبع الهامی برای طراحی فضاهای شهری جدید ارائه شده است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

پس از فروپاشی حکومت پارتیان به دست اردشیر بابکان، در اوایل قرن سوم میلادی، قدرتی جدید به نام سلسله ساسانی روی کار آمد. تعدد آثار تاریخی به جایمانده از این دوره تاریخی به نسبت دوره پارتی، نشان می دهد که میزان فعالیت های عمرانی، مانند ایجاد شهرها، قلعه ها، پل ها و سدها، رشد قابل توجهی داشته است. بنیان تعدادی از شهرهای تاریخی ایران به دو پادشاه نخستین سلسله ساسانیان، اردشیر و شاپور، منسوب است. بیشتر این شهرها روی نواری ساخته شده اند که بین خلیج فارس و حاشیه جنوبی و جنوب غربی رشته کوه های زاگرس کشیده شده است. این نوار تنگه هرمز را به بین النهرین و سپس تیسفون متصل می کرده است. شهر بیشاپور در نقطه ای از این حوزه که رشته کوه های زاگرس کمترین فاصله تا آب های خلیج فارس را دارند، به دستور شاپور ساخته شده است. پرسشی که در این مقاله به آن خواهیم پرداخت، چگونگی انتخاب هندسه شهری بیشاپور توسط طراحان ساسانی است. این مطالعه بر اساس تحقیقات میدانی در کنار مطالعات کتابخانه ای، شامل مطالعه تطبیقی با شهرهای هم دوره آن شکل گرفته است. تحول سیاست های حکومتی و فرهنگی از دوره پارتی تا دوره ساسانی، شامل تمایل به تمرکز سیاسی در تغییر الگوی ساخت شهرها قابل ارزیابی است. شهر گور و بیشاپور، شاخصه های نقطه عطف طراحی شهرهای جدید با دیدگاه بنیانگذاران ساسانی بودند. شهر گور نمادی از طراحی شهر برای دستیابی به قدرت و بیشاپور نمادی از مرحله استقرار و ثبات را با دیدگاه های مشترک به نمایش می گذارد. یکی از روش های مطالعه این شهرها، بررسی و تحلیل هندسه کلی آن هاست. در این مرحله، نحوه تعامل طراحی با طبیعت اطراف، از اهمیت کلیدی برخوردار است. بیشاپور نمادی از استفاده مفید از عوارض طبیعی در کنار هندسه منظم است. استفاده از محورهای عمود برهم از اصول طراحی شهر بیشاپور است. یکی دیگر از مهم ترین قواعد به کاررفته در طراحی این شهر، تقارن محوری و توجه به یک نقطه تمرکز در طرح است که در مقیاس های مختلف به کار گرفته شده است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.